สำรวจภาพยนตร์

เรื่องราวของนายจอน บางคอแหลม พนักงานบำรุงรักษารถไฟ ขี้เมา ซึ่งวันหนึ่งขณะทำงานหยอดน้ำมันหล่อลื่นหัวรถจักรและตู้รถไฟ ได้พบกับ ประพนธ์ ธนพิทักษ์ ผู้โดยสารหนุ่มมหาเศรษฐีซึ่งอกหักเพราะ กันทิมา ช่างตัดเสื้อ สาวผู้ยากจนไม่รับรักเขาเพราะเขาเป็นเศรษฐี ประพนธ์จึงเป็นเศรษฐีอนาถา เพราะไร้รักประพนธ์เกิดคุยถูกคอกับนายจอนขี้เมา ซึ่งคอยแต่พูดว่าคนเป็นเศรษฐีคงจะมีความสุขเหลือล้น ประพนธ์นึกสนุกจึงเสนอให้เงินนายจอนสิบล้านบาทเพื่อให้ลองเป็นเศรษฐีดูสักทีแต่มีข้อแม้ว่าต้องใช้เงินให้หมดภายในหนึ่งปี

วีณาคอยปกป้องสันติ เด็กชายเพื่อนบ้านจากคนที่คอยกลั่นแกล้งจนความสัมพันธ์งอกงามเป็นความรักเมื่อทั้งคู่โตขึ้น ทว่าฝันร้ายในอดีตได้หวนกลับมาขัดขวางทั้งคู่

ตลอดหนึ่งปีที่รับโทษในคุก ชอบ และ ใหญ่ ตั้งใจจะกลับตัวเป็นคนดีเพื่อครอบครัวหลังจากพ้นโทษผิดกับ ยิ่ง ที่ขอไปเป็นโจรเหมือนเดิม ทั้งสามแยกย้ายกันไปคนละทาง ชอบกลับไปพบว่าสถานะทางครอบครัวเริ่มขัดสนด้วยเหตุที่แม่ล้มป่วยลง อีกทั้ง ชัย น้องชายก็เป็นนักเขียนบทละครที่ขายไม่ออก ส่วน ชัชศรี น้องสาวซึ่งทำงานในบาร์ก็กำลังตกเป็นเป้าหมายของ ดำรงฤทธิ์ เจ้าของบาร์ ชอบตระเวนหางานทำแต่ความหวังที่จะได้งานทำก็ดูริบหรี่ลง เขาจึงต้องขายทรัพย์สมบัติอันน้อยนิดที่มีติดตัวเพื่อนำเงินมาประทังชีวิต บังเอิญได้พบใหญ่เกลอเก่าซึ่งตกอยู่ในสภาพไม่ต่างกัน ด้วยความอารี ชอบเจียดเงินให้ใหญ่เป็นทุนทำมาหากิน วันหนึ่ง ยิ่งมาเยี่ยมชอบที่บ้านเพื่อพูดจาหว่านล้อมให้ชอบไปทำงานด้วย ชอบปฏิเสธเสียงแข็งเพราะไม่อยากยุ่งเกี่ยวกับเรื่องผิดกฎหมายอีก ชัยแอบได้ยินเข้าจึงเสนอตัวทำแทน เพียงเพราะอยากจะหาเงินไปขอ ผาณิต แฟนสาวแต่งงาน

ชู (สุเทพ วงศ์กำแหง) หนุ่มรถเข็นขยะผู้มีจิตใจดีงาน ที่อยากจะเป็นผู้ดี เลยให้ใครๆเรียกตัวเองว่า คุณชูวิทย์ ได้ให้ความช่วยเหลือ เนียร (สืบเนื่อง กันภัย) หญิงจรจัดที่หิวโซ และเกิดเป็นความรักขึ้นท่ามกลางความแร้นแค้นในชีวิต โชคชะตากำหนดให้ชูวิทย์ต้องไปเป็นทหาร และสูญเสียดวงตาไปในสนามรบ ฝ่ายเนียร ซึ่งรออยู่ทางบ้าน กลับได้รับความช่วยเหลืออุปการะจากเศรษฐินี ใจดีนำไปเลี้ยงเป็นลูก จากสาวจรจัดกลายเป็นลูกสาวของเศรษฐินี ทั้งสองจบด้วยความสุขสมหวัง

ภาพยนตร์ที่สร้างมาจากนวนิยายที่โด่งดังและมีขนาดยาวที่สุดของ หลวงวิจิตรวาทการ ซึ่งเขียนขึ้นในยุคที่ค่านิยมเรื่องสิทธิสตรีในสังคมไทยเพิ่งได้รับการพูดถึง เล่าเรื่องราวมหากาพย์ชีวิตของหญิงแกร่งที่ชื่อ ประพิมพรรณ โดยภาพยนตร์ได้ถ่ายทอดเนื้อหาราว 10 บทแรกของฉบับนิยาย ช่วงที่ประพิมพรรณถูกจับข้อหาฆ่าอดีตคนรัก รวมทั้งเข้าไปพัวพันกับคดีฆาตกรรมเพื่อนรักของเธอเอง (ข้อมูลจากหอภาพยนตร์ องค์กรมหาชน)

ดำเนินเรื่องผ่านกลุ่มคนหนุ่มที่มีทั้งนักสืบและนักวิชาการ ซึ่งร่วมกันสืบหาเบื้องหลังของเหตุการณ์ลึกลับ เมื่อรูปปั้นของ ดร.ทองคำ นักวิทยาศาสตร์ผู้มีใจรักในประชาธิปไตยและมีผู้คนศรัทธาเป็นจำนวนมาก กลับเปล่งเสียงเชิญชวนให้ผู้คนเลื่อมใสในลัทธิคอมมิวนิสต์ ซ้ำยังเกิดเหตุฆาตกรรมปริศนาภายในบ้าน

ปี 2428 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เมื่อชาวจีนฮ่อหมู่หนึ่งก่อการกบฏต่อแผ่นดินไทย ล้อมค่ายของกองทัพไทยไว้ทัพหนึ่ง ทางการจึงต้องตั้งปฏิบัติการลับเพื่อส่งตัวร้อยตรีเต็ม นายทหารหนุ่มมากฝีมือกับจ่าโทน นายทหารอาวุโสของกองทัพและกำลังทหารผู้รักชาติยี่สิบสี่นายไปทำหน้าที่ในการจัดส่งยาและกระสุนปืนใหญ่ พร้อมด้วยความตั้งใจที่พวกเขาจะต่อสู้และนำธงชาติไปปักแสดงอธิปไตยไว้ที่ชายแดน แม้รู้ว่าภารกิจในครั้งนี้อาจจะทำให้พวกเขาไม่ได้กลับมา

เรื่องราวรักสามเส้าของ “หมึก” ชาวประมงหนุ่มแสนซื่อ ผู้หลงรัก "มุกดา" หญิงสาวหมู่บ้านเดียวกัน แต่เธอกลับไปมีใจให้ "จำแลง" นายหน้าขายของทะเล ซึ่งหวังจะขโมยไข่มุกเม็ดงามของเธอ